Przecinek – zmora redaktora

Przecinek to szara eminencja polskiej ortografii. Choć wydaje się niepozorny, potrafi zmienić sens zdania. Wiedzą o tym nawet uczniowie szkół podstawowych - od lat wtłacza im się do głowy nieśmiertelny przykład depeszy, której sens zależy właśnie od przecinka. Zatrzymać, nie wolno wypuścić to co innego niż Zatrzymać  nie wolno, wypuścić. Przecinek jest jednak bytem podstępnym i nawet redaktorom, którzy zjedli zęby na polskiej interpunkcji, potrafi płatać figle.

Dlaczego? Dlatego, że już od najwcześniejszych lat przyzwyczajeni jesteśmy do stawiania przecinka przed określonymi spójnikami – ale, a, jednak, zaś i tak dalej. Przecinek powinno się tymczasem rozpatrywac nie w kontekście spójnika, ale typu zdania przez ten spójnik wprowadzanego. Brzmi mętnie? Spójrzmy na przykłady. Nikt przy zdrowych zmysłach nie będzie wstawiał przecinka przed spójnikiem i – i jest bowiem sztandarowym przykładem spójnika łączącego, większość z nas ma to zakodowane głęboko w językowej podświadomości. Spójnik i może jednak zostać użyty także w innej funkcji – na przykład wynikowej. Nie postawimy przecinka w zdaniu Ania umyła ręce i zjadła obiad – mamy tu bowiem do czynienia z klasycznym, szkolnym i łącznym. Jeśli jednak powiemy, że Ania zjadła za dużo, i poczuła się niedobrze, będziemy mieli do czynienia z i wynikowym. Równie dobrze można by użyć w tym przypadku spójnika więc, toteż albo dlatego.

Przecinek przed i stawiamy również w sytuacji, gdy spójnik się powtarza. W parku śpiewały i słowiki, i wrony. Ta pułapka kryje w sobie jednak jeszcze jedną pułapkę. Jeżeli nasz nieszczęsny spójnik i wprowadza człony o różnej funkcji, które pozostają wobec siebie nierównorzędne – wówczas przed powtórzonym spójnikiem przecinka jednak nie postawimy. Nasze zdanie może więc wyglądać tak: W parku śpiewały i słowiki, i wrony i wszystko to wydawało się małej Kasi bardzo dziwne.

Polska interpunkcja jest przewrotna i złośliwa! Aby raz na zawsze rozwiać wszelkie wątpliwości związane z tym, gdzie powinien stać przecinek, warto zajrzeć do jednego ze słowników ortograficznych wydawnictwa Langenscheidt. Każda z tych publikacji zawiera obszerny aneks, w którym znajdziemy odpowiedź na większość nurtujących nas pytań. Słowniki te polecamy zwłaszcza osobom, które zawodowo zajmują się pisaniem. Nie jesteśmy przecież nieomylni!
(sab)